CỜ NGƯỜI -THÚ CHƠI NGÀY TẾT

Đăng lúc: Thứ tư - 16/11/2011 07:10 - Người đăng bài viết: kyson01
CỜ NGƯỜI -THÚ CHƠI NGÀY TẾT

CỜ NGƯỜI -THÚ CHƠI NGÀY TẾT

Có thể nói rằng, Cờ Người Võ là "sự tiếp biến phát triển" của Cờ Người xưa, nhằm làm cho thú chơi này phong phú hơn, hấp dẫn hơn và đó chính là cách tốt nhất để bảo tồn và phát huy giá trị của một loại hình di sản văn hoá có khả năng trình diễn

"CỜ NGƯỜI"- THÚ CHƠI NGÀY TẾT

                                       *Võ sư Trần Xuân Mẫn

Đội cờ người Kỳ Sơn Võ của võ đường Kỳ Sơn

     Cho đến nay, chưa tìm thấy một tư liệu sách vở nào cho biết chính xác Cờ Người đã ra đời vào thời nào và do ai là người khởi xướng. Chỉ biết rằng thú chơi này thường được nhân dân ta ở nhiều địa phương trên cả nước tổ chức vào các ngày lễ lạc, nhất là những ngày đầu Xuân, trong thời gian từ Tết Nguyên Đán đến hết Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng giêng).

     Ban đầu, thú chơi dân gian-cộng đồng này được xây dựng đơn giản. Càng về sau tính chất gắn kết giữa "thể thao trí tuệ" (cờ Tướng) và "thể thao thể chất" (cờ Người) của thú chơi này càng được nhân dân tô bồi đậm nét hơn.

     Ngày xưa, khi tổ chức Cờ Người, dân làng vẽ một bàn Cờ Tướng lớn trên một mặt sân bằng phẳng trước sân đình. Bàn cờ tướng lớn là một hình chữ nhật thường có các cạnh 12 mét x 13,50 mét hoặc 16 mét x 18 mét.

     Trên bàn cờ Tướng đó là 32 con người mặc trang phục tướng sĩ và binh lính triều đình, đóng vai 32 quân cờ Tướng.

     Bên ngoài bàn Cờ Tướng lớn là 1 bàn Cờ Bảng được dựng đứng. Bàn Cờ Bảng là một bàn cờ tướng thường có các cạnh 1,40 mét x 1,50 mét, được móc sẵn các quân cờ để người xem có thể quan sát từng nước đi của hai kỳ thủ chơi cờ tướng.

     Hai người đánh Cờ Tướng (gọi là kỳ thủ) mặc trang phục cổ truyền (khăn đóng, áo dài), một người mặc trang phục màu xanh "cầm" cờ xanh, một người mặc trang phục màu đỏ "cầm" cờ đỏ, ngồi trước bàn Cờ Bảng.

     Khi hai kỳ thủ thi đấu Cờ Tướng với nhau bằng cách di chuyển các con cờ trên bàn Cờ Bảng thì các quân Cờ Người tương ứng sẽ theo từng nước đi trên Cờ Bảng mà di chuyển trên bàn Cờ Tướng lớn ở mặt sân. Khi có một con cờ tướng bị "chết" do một con cờ tướng đối phương "ăn" thì quân cờ người tương ứng với con cờ tướng bị "chết' phải ra khỏi bàn cờ tướng lớn để nhường vị trí cho quân cờ người tương ứng với con cờ tướng "ăn" của đối phương đến chiếm chỗ. Lối chơi này đơn giản, chỉ minh hoạ một cách đơn thuần ván cờ tướng đang diễn ra. Do cách chơi đơn giản như thế nên các quân cờ người có thể là những người dân bình thường, trung niên hoặc cao tuổi, không cần phải tập luyện gì nhiều. Đây là lối chơi Cờ Người còn được gọi là "Cờ Bổi", thường được tổ chức ngày xưa ở miền Bắc.

     Ở miền Nam, sau ngày giải phóng quê hương, nhất là từ khi có sự phục hưng văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc và khi có sự thu hút nhiều người tham gia nghiên cứu về Xứ Đàng Trong, về việc mở rộng Đất Phương Nam, thì có một vài võ đường nghiên cứu xây dựng Cờ Người Võ.

     Lối tổ chức Cờ Người Võ về cơ bản giống như Cờ Bổi, cũng có bàn cờ tướng nhỏ hoặc bàn cờ bảng cho hai kỳ thủ thi thố trí lực, cũng có bàn cờ tướng lớn được vẽ dưới sân cho 32 quân cờ người di chuyển, minh hoạ ván cờ tướng. Điểm khác biệt giữa Cờ Người Võ và Cờ Bổi là sự khác nhau ở hình thức trang phục, trang trí và ở lối chơi (biểu diễn) của quân Cờ Người.

     Về trang phục: Quân Cờ Bổi mặc trang phục rộng, giống diễn viên Tuồng, còn quân Cờ Người Võ mặc trang phục bó gọn, tất cả đều nai nịt võ phục và trên tay có cầm các loại binh khí như : Roi, kiếm, siêu, đao, mộc bản, song sỉ, cờ xí...

     Về lối chơi:

     - Ở Cờ Bổi, các quân cờ người di chuyển theo những bước đi bình thường. Ở Cờ Người Võ, các quân cờ người phải biểu diễn một đoạn của một bài quyền Võ cổ truyền dân tộc để thay đổi vị trí.

     - Ở Cờ Bổi, khi có hai quân ăn nhau, quân cờ người "chết" chỉ đi những bước bình thường ra khỏi sân để nhường vị trí cho quân cờ người "ăn". Ở Cờ Người Võ, hai quân cờ người tương ứng với hai con cờ tướng ăn nhau phải diễn ra một cuộc đấu võ để phô diễn kỹ thuật chiến đấu võ cổ truyền. Kết thúc cuộc đấu là một pha "giết" hoặc đánh đuổi quân cờ người tương ứng với con cờ  tướng "chết" ra khỏi bàn cờ tướng lớn, và quân cờ người tương ứng với con cờ tướng thắng đến chiếm lĩnh vị trí của đối phương.

     Lối chơi Cờ Người Võ được các võ đường Võ lâm Tân Khánh Bà Trà ở thành phố Hồ Chí Minh, võ đường Nguyễn Văn Vân ở Bình Định và võ đường Kỳ Sơn ở Quảng nam xây dựng, phục vụ thành công tại nhiều lễ hội của nhiều tỉnh ở miền Trung và miền Nam trong hơn mười năm qua.

     Trong bài "Hát Bội Quảng Nam đến bao giờ hưng khởi?", anh Phùng Tấn Đông đã viết: Dưới góc độ so sánh với các loại hình sân khấu khác như chèo, cải lương, kịch nói... thì hát bội là loại hình tổng hợp, là bộ môn "tích hợp" một cách "đậm nét" các hình thái biểu diễn của nghệ thuật sân khấu, nghĩa là có mỹ thuật (hoá trang, đạo cụ, trang phục, bối cảnh không-thời gian...), có âm nhạc (nói lối, hát, ngâm, thơ, nhạc đệm ...), có múa (vũ đạo tuồng), có kịch (cốt truyện kịch: tình huống, diễn biến, thắt nút, cao trào, mở nút) lại là loại hình có phương thức thể hiện độc đáo (ước lệ, tượng trưng, mô hình hoá kiểu nhân vật, kiểu tình huống...)

     Trong cách xây dựng, Cờ Người Võ có khá nhiều sự tương đồng với Hát Bội về "loại hình tổng hợp" và về "bộ môn tích hợp" như cách phân tích của anh Đông ở trên. Nếu có khác nhau thì Hát Bội là bộ môn sân khấu bác học còn Cờ Người Võ là bộ môn diễn xuất bình dân dưới hình thức là một thú chơi cộng đồng. Khác nhau là âm nhạc của Hát Bội có nói lối, hát, ngâm, thơ, nhạc đệm ... còn Cờ Người Võ chỉ có trống chầu và những tiếng hò reo của người diễn lẫn khán giả phụ hoạ cho những pha giao đấu tranh hùng. Khác nhau là Hát Bội có tuồng tích, lớp lang còn tình huống của Cờ Người Võ chỉ diễn ra ngẫu hứng, bất ngờ theo từng nước đi của ván cờ Tướng.

     Lối tổ chức Cờ Người Võ của võ đường Kỳ Sơn ở Quảng Nam được dàn dựng theo kịch bản của một ván cờ gồm 3 phần:

     - Mở đầu là phần "Trình quân". Ở phần này, mục đích là giới thiệu các quân Cờ Người. Khi người đánh trống giục trống chầu từng hồi ba nhịp thì từng loại quân Cờ Người từ Tướng đến Tốt theo thứ tự tiến lên giữa bàn cờ Tướng lớn, múa các bài quyền, các loại binh khí và cờ hội.

     - Phần thứ hai là phần "Thi đấu-Biểu diễn". Đây là phần chính của ván Cờ Người. Ở phần này, các quân Cờ Người di chuyển và "ăn" nhau bằng cách múa quyền, múa binh khí và đấu võ với nhau để minh hoạ những nước đi của ván Cờ Tướng đang diễn ra.

     - Thứ ba là phần "Tàn chiến cuộc". Phần này diễn ra sau khi hai kỳ thủ đánh cờ Tướng đã phân thắng, thua hoặc kết thúc hoà nhau. Lúc này các quân Cờ Người giữa hai bên xanh, đỏ diễn ra cảnh hỗn chiến trong vòng vài phút để gây cao trào cho buổi diễn. Nếu ván cờ Tướng có thắng, thua thì cảnh cuối cùng là 16 quân Cờ Người tương ứng với bên Cờ Tướng chiến thắng sẽ bắt đối phương dẫn đi vòng quanh bàn Cờ Tướng lớn để chào khán giả và vẫy tay chào tạm biệt.

     Với lối tổ chức như vậy, lối chơi Cờ Người Võ sinh động, hấp dẫn hơn Cờ Người xưa và có thể phục vụ cả những người biết chơi cờ Tướng lẫn những người không biết chơi cờ Tướng.

     Lối tổ chức này cũng là cách để người miền Trung và miền Nam thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc đã được hun đúc qua nhiều năm, tháng lịch sử đi mở cõi từ đầu thế kỷ thứ 17.

     Riêng đối với xứ Quảng, đó cũng là cách để người dân Quảng Nam giới thiệu nét đẹp văn hoá của Võ cổ truyền bản địa được hình thành từ sự giao thoa của nhiều nền võ thuật Thanh Nghệ, Trung Hoa và võ Tây Sơn ở thời kỳ phát triển rực rỡ nhất.

     Có thể nói rằng, Cờ Người Võ là "sự tiếp biến phát triển" của Cờ Người xưa, nhằm làm cho thú chơi này phong phú hơn, hấp dẫn hơn và đó chính là cách tốt nhất để bảo tồn và phát huy giá trị của một loại hình di sản văn hoá có khả năng trình diễn ./.

                                                                                                                                               *  TXM

Đội cờ người Kỳ Sơn Võ biểu diễn tại công vỉên 29/3 Đà Nẵng, tết Tân Mão - 2011

                                                                                                                                        

Tác giả bài viết: Võ sư Trần Xuân Mẫn
Từ khóa:

n/a

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Hội võ thuật cổ truyền Tỉnh Quảng Nam

                      

CHUẨN BỊ ĐÓN TẾT

CHUẨN BỊ ĐÓN TẾT Được thêm vào: 14:40 ICT Thứ năm, 07/02/2013 LỚP VÕ THUẬT MẦM NON VÕ ĐƯỜNG KỲ SƠN CŨNG ĐANG TẬP LUYỆN ĐỂ BIỂU DIỄN CỜ NGƯỜI CHUNG VỚI CÁC ANH CHỊ LỚN TUỔI TRONG DỊP TẾT QUÍ TỴ SẮP ĐẾN     ...

Liên hệ

Liên hệ võ đường Kỳ Sơn (Tổ đường): 

   51/2 Phan Châu Trinh , Hội An, Quảng Nam, Việt Nam

  +84983 114 769

 kyson160649@gmail.com

Bộ đếm

  • Đang truy cập: 31
  • Khách viếng thăm: 30
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 129
  • Tháng hiện tại: 46003
  • Tổng lượt truy cập: 4972937

Liên Kết

Liên Đoàn Võ Thuật Cổ Truyền Việt Nam

---------------------------------

Từ trái qua phải: Gills Truong, Trần Xuân Mẫn, Huỳnh Hùng Mai


Áo đấu Arsenal 2018
Áo Arsenal 2018 đẹp, với mẫu sân nhà và sân khách