MỘT TRÒ CHƠI THỂ THAO MỚI... MÀ ĐẬM CHẤT DÂN GIAN, TRUYỀN THỐNG

Đăng lúc: Thứ tư - 11/09/2013 16:05 - Người đăng bài viết: kyson01
Trò chơi được tổ chức tại công viên TP Đà Nẵng

Trò chơi được tổ chức tại công viên TP Đà Nẵng

"Trò chơi" thi đấu roi trường hiện nay tuy có phần mô phỏng "môn thi võ" triều Nguyễn và "môn thi đấu thể thao" thời vua Bảo Đại, nhưng từ cách chơi đến luật chơi, từ mục đích tổ chức đến đối tượng phục vụ thì trò chơi thi đấu roi trường hoàn toàn không giống với hai môn thi kia.

MỘT TRÒ CHƠI THỂ THAO MỚI...

MÀ ĐẬM CHẤT DÂN GIAN, TRUYỀN THỐNG

 

                                                                                     * Trần Xuân Mẫn

Trong những năm gần đây, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, công chúng thường thấy diễn ra một trò chơi thể thao mới, trông lạ mắt, vào các dịp hội hè, lễ tết. Đó là "Trò chơi thi đấu roi trường".

Trò chơi thi đấu roi trường diễn ra lần đầu tiên tại quảng trường Sông Hoài vào tối mồng ba Tết Canh Dần - 2010 do Trung tâm Văn hóa Thể thao thành phố Hội An phối hợp với võ đường Kỳ Sơn tổ chức. Sau đó, tại địa điểm biểu diễn võ thuật vào các Đêm Phố Cổ Hội An, thi đấu roi trường dưới hình thức như một trò chơi dân gian được giới thiệu thường xuyên với du khách.

Từ năm 2011 đến nay, liên tục vào các dịp Tết âm lịch, trò chơi thi đấu roi trường được tổ chức tại khu vui chơi Tết Xưa trong công viên 29/3 thành phố Đà Nẵng.

Và trong hai năm 2012 và 2013, trò chơi thi đấu roi trường lại được đưa vào chương trình lễ hội Giao lưu văn hóa Việt-Nhật tại Hội An, trong đó có những trận được du khách người nước ngoài đăng ký vào chơi.

Trò chơi diễn ra như sau: Bên trong một vòng tròn được gọi là "vòng đấu", có đường kính 8 mét, được vẽ bằng vôi hoặc sơn trên mặt sân bằng phẳng, hai người chơi mặc áo bảo hộ, đội mũ bảo hộ, mỗi người cầm một cây roi trường dài trên 3 mét, một bàn tay cầm sát phần chuôi của roi (được gọi là "đốc roi"), bàn tay còn lại cầm ở thân roi, khoảng cách giữa hai bàn tay dài hay ngắn tùy thuộc vào tầm tay của mỗi người. Hai người chơi thường xuyên di chuyển và múa cây roi theo tiếng trống giục liên hồi. Thỉnh thoảng họ xáp gần nhau và dùng ngọn roi đâm vào đối thủ hoặc câu chân cho đối thủ nhảy lò cò hoặc bị té ngã. Có lúc người chơi tìm cách đánh lừa cho đối thủ "lỡ bộ", "mất đà" rồi dùng ngọn roi đẩy văng đối thủ ra khỏi vòng đấu. Cũng có lúc người chơi rượt đuổi đối thủ liên tục để làm cho đối thủ bị mất sức, "sa tay" làm ngọn roi chạm xuống đất, bị rơi roi hoặc phạm luật.

Trên sân có một người được gọi là "Trọng tài" mặc võ phục cổ truyền, chít khăn đỏ trên đầu, luôn di chuyển và quan sát hai người chơi thi đấu với nhau. Trọng tài là người điều hành cuộc đấu, có quyền ra lệnh cho phép đấu và ra lệnh ngưng cuộc đấu để công nhận điểm cho người chơi hoặc giải quyết những trường hợp có sự cố về trang phục bảo hộ, về trật tự sân bãi.

Ngoài trọng tài còn có một người đánh trống chầu cũng mặc võ phục và thắt khăn chít đầu màu đỏ. Người này có trách nhiệm đánh trống giục liên tục sau khẩu lệnh (tiếng hô) "đấu" của trọng tài và đánh tiếng cồng tạm dừng cuộc đấu để công bố điểm theo thủ lệnh (động tác quy định bằng tay) của trọng tài.

Những cuộc chơi này thường hào hứng, sôi nổi do người giục trống đánh tốc độ nhanh và trọng tài luôn nhắc nhở hai người chơi phải liên tục di chuyển nhanh đồng thời múa roi và liên tục tấn công đối thủ. Cuộc chơi cũng vui nhộn nhờ người phát thanh (cũng là người đánh trống) đưa ra những nhận xét pha trò khi công bố điểm cộng (+) sau một đòn tấn công hiệu quả hoặc điểm trừ (-) sau một pha lỡ bộ, phạm luật của người chơi.

Bộ phận phục vụ trò chơi còn có một người ghi điểm và hai người "trợ thủ". Người ghi điểm có trách nhiệm ghi điểm của người chơi lên "bảng điểm công khai" để khán giả tiện theo dõi diễn biến cuộc chơi. Hai người trợ thủ có nhiệm vụ giúp hai người chơi mặc áo bảo hộ và đội mũ bảo hiểm trước khi vào vòng đấu. Trong thời gian nghỉ giải lao giữa hai hiệp, hai người trợ thủ còn có nhiệm vụ nhắc đòn và chỉ ra những sơ hở của đối thủ để người chơi khai thác, ghi điểm. Mỗi cuộc chơi gồm hai hoặc ba hiệp, mỗi hiệp kéo dài 2 phút, thời gian nghỉ giải lao giữa hai hiệp là 15 giây đồng hồ.

Mặc dù gọi là thi đấu và có yếu tố đối kháng giữa hai người chơi nhưng khi xem, khán giả thấy trò chơi không đặt nặng việc ai thắng, ai thua mà chỉ hướng đến mục đích tạo ra một sân chơi để những người chơi có thể thi thố sức dẻo dai, bền bĩ, óc tính toán khôn ngoan và khả năng thực hiện động tác khéo léo trội hơn đối thủ của mình.

Thi đấu roi trường là trò chơi cộng đồng có sức hấp dẫn người chơi lẫn người xem do các yếu tố sinh động, vui nhộn diễn ra trong thời gian "thi đấu". Sinh động do thể lệ chơi bắt buộc người chơi di chuyển và múa roi liên tục khi tiếng trống thúc giục liên hồi nổi lên. Vui nhộn do người chơi tìm cách đưa đối thủ vào các tư thế "lỡ bộ", "tréo que" để phải bị té ngã hoặc phạm quy phải lãnh điểm phạt.

Trò chơi thi đấu roi trường cũng có thể phổ biến rộng rãi do sân bãi không đòi hỏi thiết kế cầu kỳ, trang phục bảo hộ và dụng cụ (roi trường) dễ làm, thể lệ chơi dễ hiểu, cách chơi đơn giản, không đòi hỏi kỹ thuật khó, phải rèn luyện nhiều năm, tháng như những môn thi đấu đối kháng khác (đấu võ cổ truyền, pencak-silat, boxing, kick-boxing, muay Thái...); Tóm lại, ai cũng có thể chơi được ngay, sau khi được hướng dẫn về cách chơi và xem qua một trận đấu.

Sân bãi để tổ chức trò chơi có thể là sân đình làng, khu thiết chế văn hóa, tụ điểm sinh hoạt cộng đồng..., miễn sao nơi đó có mặt đất bằng phẳng, vệ sinh, thoáng mát, là một khoảnh đất hình vuông hoặc hình chữ nhật, với mỗi cạnh dài trên 10 mét để vẽ vòng đấu và có nơi đứng xem cho khán giả.

Trang phục bảo hộ cho một ngưồi chơi chỉ là một chiếc áo bảo hộ và một chiếc mũ bảo hiểm.

Áo bảo hộ giống như chiếc áo lót ba lỗ, có thể che ngực, bụng, hai bên hông và lưng cho người chơi. Áo bảo hộ được may bằng vải dày, có hai lớp, giữa hai lớp là những tấm su mỏng có khả năng đàn hồi để làm giảm lực tác động khi đầu ngọn roi đâm vào.

Mũ bảo hiểm được làm bằng i-nox, nhẹ, che kín tất cả phần đầu và cổ, gáy của người chơi. Trước mặt và hai bên tai được làm bằng lưới i-nox để người chơi có thể thấy và nghe khẩu lệnh của trọng tài.

Áo bảo hộ và túm lông trên mũ bảo hiểm của hai người chơi có màu sắc khác nhau, thường là một bên màu xanh và một bên màu đỏ để trọng tài dễ phân biệt khi xác định điểm cho từng người chơi.

Dụng cụ được sử dụng trong trò chơi là những chiếc roi trường.

Roi trường dùng để thi đấu trong trò chơi được làm bằng cây kiền kiền nguyên lõi hoặc cây tre đặc, dài 3 mét, đầu to có đường kính 3 centimét, nhỏ dần lên đến ngọn roi có đường kính chỉ còn 2 centimét. Ở đầu ngọn roi có gắn một bọc vải tròn, bên trong là bông gòn nén chặc hoặc mốt-xơ (cao su) để không gây nguy hiểm khi người chơi đâm đầu ngọn roi vào thân thể và đầu của nhau. Trọng lượng của cây roi trường khoảng vài trăm gram, khi mới cầm, cảm thấy rất nhẹ nhưng khi thi đấu, do phải múa roi liên tục và một bàn tay bị buộc phải cầm ở cuối đốc roi, nên càng lúc càng thấy cây roi nặng lên, nhiều người chơi phải "sa tay" để rơi ngọn roi xuống mặt đất, chịu điểm phạt, hoặc rơi cả cây roi vuột khỏi hai bàn tay, phải chịu thua tuyệt đối.

Thể lệ chơi dễ hiểu và cách chơi cũng đơn giản.

Hai người chơi chỉ cần di chuyển và múa roi liên tục trong vòng đấu, đồng thời dùng mọi mưu mẹo để đâm bọc vải ở ngọn roi vào đầu và thân đối phương hoặc dùng thân roi mà câu, móc chân của đối phương để ghi điểm.

- Đâm trúng thân đối phương: Được 1 điểm +

- Đâm trúng đầu, mặt đối phương: Được 2 điểm +

- Câu chân đối phương dở lên làm đối phương nhảy lò cò: Được 3 điểm +

- Đâm hoặc câu làm cho đối thủ bị ngã: Được 4 điểm +

Trong khi thi đấu, người chơi bị điểm phạt trong những trường hợp sau đây:

- Di chuyển ra khỏi vòng đấu: Bị phạt 1 điểm -

- Để rơi ngọn roi xuống mặt đất: Bị phạt 2 điểm -

- Tự mình té ngã: Bị phạt 3 điểm -

- Để roi rời khỏi hai bàn tay: Bị xử thua tuyệt đối.

Hết thời gian cả hai hoặc ba hiệp, nếu không có người chơi nào thắng tuyệt đối thì người chơi có Điểm kết quả = (Tổng số điểm +) trừ  (Tổng số điểm -) là  điểm dương (+) cao hơn hoặc điểm âm (-) ít hơn, sẽ thắng cuộc. Phần thưởng thường là một vật lưu niệm như lồng đèn phố Hội, bộ con tò he hoặc phong bì đỏ đầu năm.

"Trò chơi thi đấu roi trường" không phải là "Môn thi đấu roi trường võ cổ truyền" đã hình thành dưới triều Nhà Nguyễn.

Môn thi đấu roi trường dưới triều Nhà Nguyễn, theo các lão võ sư Bình Định và Quảng Nam kể lại và theo quyển sách "Miền Đất Võ" của các tác giả Kim Dũng-Lê Thì-Đỗ Hóa, là một môn thi võ nhằm mục đích phân hạng cao, thấp, tìm ra thủ khoa, á khoa đối với các thí sinh đã đỗ Tạo sĩ (tương đương Tiến sĩ bên văn) ở kỳ thi Điện (tương đương với kỳ thi Đình bên văn).

Khi Nhà Nguyễn không còn tổ chức thi Tiến sĩ võ nữa (sau năm 1869 là năm có khoa thi lấy Tạo sĩ cuối cùng, vào năm Tự Đức thứ 22) môn thi đấu roi trường đã mất hẳn. Dưới triều vua Bảo Đại, thi đấu roi trường được tổ chức vào các ngày lễ Quốc khánh của Pháp (ngày 14 tháng 7) và lễ Vạn Thọ (sinh nhật của nhà vua) nhưng lúc này thi đấu roi trường không còn là "môn thi võ cử" mà chỉ là "Môn thi đấu thể thao".

Trong môn thi võ cử, cây roi trường được làm bằng một thứ gỗ rất rắn, dẻo, chắc và dài 7,5 thước mộc (bằng 2,625 mét), đầu lớn to bằng cổ tay, đầu nhỏ bằng cán cuốc. Để tránh nguy hiểm khi đấu, ở đầu nhỏ có bọc giẻ, trong có tóc. Bọc giẻ được làm lọ nồi trên đầu, người bị đâm trúng sẽ giữ lại một dấu lọ tròn không cải được. Theo những nguồn tư liệu trên thì việc ghi điểm căn cứ vào dấu lọ nồi nhưng không nói rõ cách tính điểm như thế nào, cũng không nói cụ thể về cách đấu, chỉ thấy đề cập đến đâm và câu và nói thêm là không được đâm ngọn roi vào đầu đối phương vì sợ "phạm Tổ".

Tóm lại, "trò chơi" thi đấu roi trường hiện nay tuy có phần mô phỏng "môn thi võ" triều Nguyễn và "môn thi đấu thể thao" thời vua Bảo Đại, nhưng từ cách chơi đến luật chơi, từ mục đích tổ chức đến đối tượng phục vụ thì trò chơi thi đấu roi trường hoàn toàn không giống với hai môn thi kia.

Với hình thức tổ chức đơn giản nhưng dễ thu hút người chơi và mang đậm màu sắc văn hóa dân gian như hiện nay, trò chơi thi đấu roi trường cần được ngành Văn hóa - Thể thao quan tâm đưa vào chương trình hoạt động đường phố của các lễ hội, đồng thời cũng cần được nghiên cứu, điều chỉnh hoặc bổ sung về thể lệ cuộc chơi và về hình thức thể hiện (chẳng hạn như người chơi phải làm những động tác như se đài của các đô vật trước mỗi hiệp đấu, trọng tài cần có những động tác thủ lệnh đẹp mắt, hấp dẫn hơn...) để phát triển một trò chơi thể thao tuy mới mà đậm chất dân gian và truyền thống thượng võ ./.

                                                                                    * TXM

Tác giả bài viết: Võ sư Trần Xuân Mẫn
Từ khóa:

thi đấu

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Hội võ thuật cổ truyền Tỉnh Quảng Nam

                      

CHUẨN BỊ ĐÓN TẾT

CHUẨN BỊ ĐÓN TẾT Được thêm vào: 14:40 ICT Thứ năm, 07/02/2013 LỚP VÕ THUẬT MẦM NON VÕ ĐƯỜNG KỲ SƠN CŨNG ĐANG TẬP LUYỆN ĐỂ BIỂU DIỄN CỜ NGƯỜI CHUNG VỚI CÁC ANH CHỊ LỚN TUỔI TRONG DỊP TẾT QUÍ TỴ SẮP ĐẾN     ...

Liên hệ

Liên hệ võ đường Kỳ Sơn (Tổ đường): 

   51/2 Phan Châu Trinh , Hội An, Quảng Nam, Việt Nam

  +84983 114 769

 kyson160649@gmail.com

Bộ đếm

  • Đang truy cập: 62
  • Hôm nay: 3030
  • Tháng hiện tại: 31618
  • Tổng lượt truy cập: 5410939

Liên Kết

Liên Đoàn Võ Thuật Cổ Truyền Việt Nam

---------------------------------

Từ trái qua phải: Gills Truong, Trần Xuân Mẫn, Huỳnh Hùng Mai


Áo khoác đồng phục
Những mẫu áo khoác đồng phục đẹp nhất
Giá dịch vụ chuyển nhà
Giá dịch vụ chuyển nhà tại thành phố Hồ Chí Minh