ĐÃ ĐẾN LÚC PHẢI ĐƯA "THIÊN CẨU" TRỞ LẠI PHỐ CỔ HỘI AN

Đăng lúc: Thứ ba - 17/09/2013 18:12 - Người đăng bài viết: kyson01
Tập huấn kỹ thuật múa thiên cẩu Hội An

Tập huấn kỹ thuật múa thiên cẩu Hội An

Thực trạng không có người dạy múa thiên cẩu đúng kỹ thuật và đầy đủ bài bản để lớp trẻ thấy được nghệ thuật múa thiên cẩu truyền thống phong phú, sâu sắc, đầy ấn tượng... càng làm cho con thiên cẩu Hội An không còn đất đứng, phải quay lưng đi sâu vào dĩ vãng.

 

 ĐÃ ĐẾN LÚC PHẢI ĐƯA

 "THIÊN CẨU" TRỞ LẠI PHỐ CỔ HỘI AN

 

                                                                                                                  * Võ sư Trần Xuân Mẫn

Múa Thiên cẩu là thể loại múa lân đặc thù của nhân dân Hội An, xuất hiện lần đầu tiên vào dịp Tết Trung thu khoảng năm 1940 của thế kỷ trước. Đội thiên cẩu lúc bấy giờ được một võ sư người Hoa (người làng Minh Hương, Hội An thường gọi là Thầy Xú) thành lập và trực tiếp dạy kỹ thuật múa và kỹ thuật đánh trống. Lúc bấy giờ hình dáng con thiên cẩu còn thô sơ, lối múa còn dung dị (với các thao tác của thiên cẩu gồm có: Đi, chạy, nhảy, lạy Tổ, ngủ, ăn lá cây, ăn giải thưởng) nhưng các thế tấn, dáng đi, kiểu nhảy vững chãi của con thiên cẩu được chọn lựa, khai thác từ võ cổ truyền, đưa vào lối múa đã làm cho nghệ thuật múa thiên cẩu Hội An rất mạnh mẽ, hấp dẫn. Điều đáng nói là ngay từ những ngày đầu mới được "sáng tạo", nghệ thuật múa thiên cẩu Hội An đã cho thấy là nó không giống bất cứ một lối múa lân ở vùng, miền nào khác. Chính yếu tố này đã làm cho nghệ thuật múa thiên cẩu Hội An, dù sau này trải qua một vài giai đoạn phát triển, cũng không bị lai tạp, vẫn giữ được nét đặc thù với lối múa riêng, bài múa riêng và điệu trống riêng không chấp nhận "nháy", "nhá" với bất cứ một điệu trống lân nào khác. Sau năm 1945, múa thiên cẩu xuất hiện vào các đêm Trung Thu thưa dần rồi không còn thấy nữa.

Vào những năm 1960 nhân dân Hội An lại thấy một đội thiên cẩu thường xuyên múa phục vụ bà con vui Tết Trung thu trên các tuyến đường trong trung tâm phố cổ. Đây là Đội thiên cẩu được Nghiệp đoàn Khuân vác Hội An thành lập với những người chủ chốt là ông Bảy Chạy, ông Phiên (nay đã đi tu ở Duy Xuyên), ông Hồ Dầu (gốc ở Vĩnh Điện, đã chết), ông Ba Gà là chủ garage chuyên sửa ô-tô. Ở thời kỳ này, hình dáng và vật liệu chế tác con thiên cẩu Hội An giống gần như hoàn toàn với con thiên cẩu của những năm 1940 nhưng cách tổ chức đội thiên cẩu quy mô hơn, cách múa phục vụ có bài bản hơn. Sau lễ xuất quân, một người đội đầu thiên cẩu, hai, ba người đội lưng, vừa đi vừa múa theo điệu trống "cắt tùng tùng ...tùng tùng" và một vài đoạn biến tấu đơn giản, không có nhiều điệu trống như trống lân ngày nay. Sau lưng con thiên cẩu là chiếc xe cộ thô sơ chở chiếc trống chầu, người đánh trống cùng với hai người đánh xập xoã (thay vì chiếc trống được hai người khiêng trên một cây tre như thời 1940). Những người còn lại trong đội chia ra làm hai nhóm đi hai bên con thiên cẩu. Mỗi nhóm cùng nhau cầm một cây tre dài nằm ngang để ngăn chặn không cho người ngoài đội xen lẫn vào đội thiên cẩu. Tay còn lại của hai nhóm này cầm những cây đuốc lửa đỏ rực.

Vào đến khu phố có nhiều cửa hàng buôn bán, hầu hết là của người Hoa, ở các đường Cường Để, Nguyễn Thái Học, Lê Lợi, Bạch đằng, đội thiên cẩu đi chậm lại và múa nhiều hơn. Khi đi ngang một cửa hàng hoặc nhà tư có treo giải thưởng để mời thiên cẩu vào múa, đội thiên cẩu dừng lại, giục trống mạnh mẽ cho thiên cẩu tiến vào nhà. Sau khi lạy bàn thờ tổ tiên của gia chủ, thiên cẩu múa quanh nhà, có khi đi sâu vào các gian nhà dưới theo sự đề nghị của gia chủ. Cuối cùng, thiên cẩu ra lại trước cửa, vừa múa vừa chuẩn bị leo cây "ăn giải".

Để giúp thiên cẩu leo lên cao, đội thiên cẩu dựng hai cây tre đứng song song, liên kết hai cây tre là hai tấm ván cứng chắc, mỗi tấm có đục hai lỗ tròn để hai cây tre xuyên qua. Khi người đội đầu thiên cẩu đứng lên tấm ván ở trên thì những người còn lại dẫm trên tấm ván dưới và đẩy dần tấm ván trên lên cao bằng cách đứng chồng lên vai của nhau. Đầu thiên cẩu lên rất cao nhưng nhờ chiếc thân dài bằng vải nên chồng người bên dưới vẫn được che khuất, và khi lên đến vị trí gần nơi treo "giải" thì đầu thiên cẩu múa vung vẩy một cách mạnh mẽ, xoay cả bốn hướng. Từ dưới đất nhìn lên, thấy con quái thú hiện ra giữa bầu trời đen thẫm lấp lánh hàng vạn vì sao và ánh trăng rằm, thỉnh thoảng "tợp" một ngụm dầu hoả rồi phun vào cây đuốc trước mặt tạo ra đóm lửa dài sáng loè cả một vùng không gian nên người ta đặt tên cho con quái thú đó là thiên cẩu tức "chó nhà Trời".

Sau khoảng gần hai mươi phút múa, tưởng chừng như đã đói bụng, thiên cẩu lắc đầu liên tục. Người đánh trống giục trống liên hồi để thiên cẩu tiếp cận miếng mồi. Khi thiên cẩu đớp được miếng mồi "giải" thì trống xổ nhiều hồi dài để bày tỏ sự vui mừng thắng lợi của toàn đội.

Trong thời kỳ này, các điệu múa của thiên cẩu được bổ sung như: Liếm cổng trừ tà, đớp trẻ trừ phong, đăng thiên phun lửa...

Thế rồi chiến tranh xảy ra ngày càng ác liệt, tuy Hội An may mắn không bị tàn phá như nhiều nơi khác trên cả nước nhưng con thiên cẩu vẫn vắng dần rồi mất hẳn khi các mùa Trung Thu về trên phố.

Sau ngày thống nhất đất nước vài năm, đội Thiên cẩu Trung Bắc ở phường Minh An ra đời với một lực lượng thanh niên trẻ, đầy nhiệt huyết và óc sáng tạo như Sử Quận Minh, Sử Quận Cường, Sử Quận Phụng, Trần Tấn Minh, Nga, Sỹ ..v.v... đã làm cho nghệ thuật múa thiên cẩu Hội An được "đẩy" lên một bước phát triển mới.

Nếu đội Thiên cẩu Nghiệp đoàn Khuân vác với những thành viên lực lưỡng, dùng nhiều sức mạnh để múa thì đội Thiên cẩu Trung Bắc với các em học sinh phổ thông cấp 3 lại dùng các thế võ cổ truyền để thể hiện một con thiên cẩu đầy dũng mãnh. Theo anh Trần Tấn Minh, ngày xưa là người đánh trống của đội Thiên cẩu Trung Bắc, cho biết thì ông Trần Lang là người đỡ đầu, ông Sử Triệu Sum dạy kỹ thuật múa, thầy Đội Chưởng (là người sáng lập võ đường Kỳ Sơn) dạy bổ sung các thế tấn và bộ pháp di chuyển cho đội thiên cẩu của anh. Từ các thế tấn kỵ mã, trảo mã, đinh tấn rùn gối rất thấp, các thế trụ một chân, nâng cao gối như hoàng hạc, kim kê rồi duỗi căng cạnh bàn chân khi bước tới hoặc nhảy xà sát đất để đớp mồi, các anh đã phối hợp với động tác tay cầm đầu lắc mạnh, giật mạnh và xoắn eo để làm cho con thiên cẩu ở giai đoạn này hết sức dữ dằn và sắc nét.

Đặc trưng lối múa của đội Thiên cẩu Trung Bắc là thiên về khuynh hướng  "tạo ra độ căng của động tác" để con thiên cẩu bộc lộ tối đa tâm trạng khẩn trương của nó. Đặc điểm lối múa của đội thiên cẩu này còn được thể hiện do "từng động tác của con thiên cẩu phải ăn khớp với từng nhịp trống chứ không phải với từng điệu trống" như ta thường thấy khi xem múa lân.

Về lối đánh trống thì "tiếng trống không bao giờ được gián đoạn, dù chỉ một nhịp", trong suốt quá trình con thiên cẩu đang múa. Để thực hiện lối đánh trống liên tục này, luôn có hai người cầm hai bộ dùi để thay phiên nhau giục trống. Khi người đánh trống có dấu hiệu muốn thay thì người thứ hai phải tiếp cận trống và chọn nhịp rơi cuối của một đoạn trống để đánh nhập cả hai dùi cùng lúc với người đang đánh trống. Sau nhịp đó, người mới thay sẽ đánh ngay nhịp tiếp theo để người trước rút dùi ra khỏi trống và nghỉ. Lối thay người đánh trống như thế không làm thiên cẩu bị lỗi nhịp và người nghe cũng không biết có sự thay đổi về người đánh trống.

Trong khi múa, người cầm đầu thiên cẩu muốn thay thì việc thay người cũng được thực hiện theo một bài bản hợp lý, chặc chẽ, kín đáo và không được lỗi nhịp trống.

Chính yếu tố "từng động tác của con thiên cẩu phải ăn khớp với từng nhịp trống""thay người đánh trống, người múa đầu không lỗi nhịp" đã làm người đánh trống tưởng như mình đang múa và người múa tưởng như mình đang đánh trống; Lúc này, hai người hòa quyện trong cùng một tâm trạng, một cảm xúc, mà tâm trạng, cảm xúc ấy cũng chính là tâm trạng, cảm xúc của con thiên cẩu đang thể hiện. Điều đó đã tạo nên một con thiên cẩu hết sức sinh động, có sức sống mạnh mẽ và tạo nên những chuỗi trống liên hoàn, dồn dập, thôi thúc, làm nghệ thuật múa thiên cẩu "sang" hơn, "bác học" hơn, làm người xem phải say mê không thể rời mắt, mặc dù con thiên cẩu không màu mè như con lân, chỉ múa đơn lẻ một con và dù tiếng trống thiên cẩu không có nhiều điệu.

Đầu thiên cẩu ở thời kỳ này cũng được các thành viên trong đội cải tiến cho có hình thức dữ dằn hơn và phù hợp với những điệu múa mới như: Thiên cẩu nuốt và nhả quả cam, thiên cẩu uống nước, đớp pháo...

Cặp mắt thiên cẩu được làm bằng hai chiếc lon sữa bò, có dây thép lớn xỏ ngang gắn vào ổ mắt, có thể xoay qua lại để thiên cẩu trừng mắt. Miệng thiên cẩu có lót một tấm lưới sắt lỗ nhỏ để khi đớp pháo, ngậm pháo đang nổ, người múa đầu không bị văng xác pháo vào mặt. Môi thiên cẩu cũng được chế dài và dẹp hơn để dễ ăn và nhần lá cây.

Trong thời kỳ này, ở Hội An còn có một số đội lân khác như Đội Lân Chùa Ông, Đội Lân Sơn Phong... nhưng trong các cuộc thi lân - thiên cẩu, Đội Thiên cẩu Trung Bắc đã liên tục đạt giải nhất nhiều năm và trở thành một thương hiệu nổi tiếng được nhiều gia đình trong khu phố cổ Hội An mời đến nhà múa trừ tà, cầu phúc và cầu vạn sự bình an.

Từ khoảng năm 1990 về sau, múa thiên cẩu lơi dần rồi không còn xuất hiện ở Hội An vào các đêm Trung thu nữa. Một trong những lý do làm nghệ thuật múa thiên cẩu Hội An bị mai một là những thành viên của đội múa thiên cẩu đã lớn tuổi, vì sinh kế mà "bỏ cuộc chơi" và không truyền dạy cho lớp trẻ những bài bản về kỹ thuật múa, kỹ thuật đánh trống nghiêm ngặt của nghệ thuật múa thiên cẩu truyền thống.

Còn một lý do khác là sau năm 2000, con lân Trung Quốc nhảy dàn sắt được du nhập vào Hội An, lối múa phóng khoáng, dễ tập và hình thức con lân nhiều màu sắc đã thu hút lớp trẻ chạy theo múa lân-sư-rồng Trung Quốc. Cùng lúc đó, thực trạng không có người dạy múa thiên cẩu đúng kỹ thuật và đầy đủ bài bản để lớp trẻ thấy được nghệ thuật múa thiên cẩu truyền thống phong phú, sâu sắc, đầy ấn tượng...càng làm cho con thiên cẩu Hội An không còn đất đứng, phải quay lưng đi sâu vào dĩ vãng.

Ngày nay, cứ mỗi lần đến Tết Trung Thu, hằng trăm đội lân múa theo kiểu Trung Quốc tràn ngập các nẻo đường, phố phường Hội An với đủ thứ màu sắc pha tạp, nhảy múa không cần bài bản, trang phục của nhiều ông Địa hết sức kỳ cục cùng với các điệu trống đánh tùy tiện làm người "Hội An gốc" thấy xót xa, nhớ nhung, nuối tiếc con thiên cẩu truyền thống của quê hương mình.

Trung tâm Quản lý Bảo tồn di sản văn hóa thành phố Hội An đã từng bắt tay vào việc khôi phục loại hình múa thiên cẩu Hội An nhưng đến nay xem ra vẫn còn rất nhiều khó khăn. Chúng tôi thiển nghĩ, dù chính quyền có quan tâm nhưng đã là nghệ thuật dân gian như múa thiên cẩu truyền thống của Hội An thì chính nhân dân mới có đủ điều kiện về nhân lực, kỹ thuật, tâm huyết và lòng tự hào địa phương để tự nguyện khôi phục, bảo tồn và phát triển nó.

Với suy nghĩ như thế, võ đường Kỳ Sơn đã có kế hoạch đầu tư về vấn đề này. Trong vài năm trở lại đây, võ đường đã bắt tay vào một số công việc cần thiết như: Tìm hiểu tư liệu về nghệ thuật múa thiên cẩu ở các nhân chứng, thành viên trong các đội thiên cẩu năm xưa, tìm cách phục hiện lại con thiên cẩu đúng theo kiểu, dáng, màu sắc ngày trước...

Trong những ngày vui đón Tết Trung Thu Quý Tỵ 2013 năm nay, võ đường đã mời các anh Trần Tấn Minh và Sử Quận Cường (là những thành viên chủ lực của Đội Thiên cẩu Trung Bắc ngày trước) dạy cho các võ sinh trẻ, có thể lực và nhiệt huyết, lĩnh hội các kỹ thuật múa, kỹ thuật đánh trống và các điệu múa truyền thống để khôi phục nghệ thuật múa thiên cẩu đang có nguy cơ mất hẳn trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng của cư dân Hội An.

Đã đến lúc cần phải đưa thiên cẩu trở lại phố cổ Hội An trong các đêm Trung Thu và hội hè truyền thống chứ không chỉ dừng lại ở những bài viết, tập sách ./.

                                                                                        * TXM

Tác giả bài viết: Võ sư Trần Xuân Mẫn
Từ khóa:

thiên cẩu

Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Hội võ thuật cổ truyền Tỉnh Quảng Nam

                      

CHUẨN BỊ ĐÓN TẾT

CHUẨN BỊ ĐÓN TẾT Được thêm vào: 14:40 ICT Thứ năm, 07/02/2013 LỚP VÕ THUẬT MẦM NON VÕ ĐƯỜNG KỲ SƠN CŨNG ĐANG TẬP LUYỆN ĐỂ BIỂU DIỄN CỜ NGƯỜI CHUNG VỚI CÁC ANH CHỊ LỚN TUỔI TRONG DỊP TẾT QUÍ TỴ SẮP ĐẾN     ...

Liên hệ

Liên hệ võ đường Kỳ Sơn (Tổ đường): 

   51/2 Phan Châu Trinh , Hội An, Quảng Nam, Việt Nam

  +84983 114 769

 kyson160649@gmail.com

Bộ đếm

  • Đang truy cập: 14
  • Hôm nay: 155
  • Tháng hiện tại: 24037
  • Tổng lượt truy cập: 4911261

Liên Kết

Liên Đoàn Võ Thuật Cổ Truyền Việt Nam

---------------------------------

Từ trái qua phải: Gills Truong, Trần Xuân Mẫn, Huỳnh Hùng Mai


Truyện Dưới cửa sổ là thảm hồng gai
Mua truyện Dưới cửa sổ là thảm hồng gai
Cơ sở sản xuất chai nhựa
Công ty sản xuất chai nhựa Vững Tiến - Đảm bảo uy tín chất lượng
Rèm cửa phòng khách đẹp
Rèm cửa phòng khách đẹp tại Hà Nội
Bảng giá rèm văn phòng
Báo giá rèm văn phòng ở đâu rẻ nhất?
Bán rèm cuốn
Rèm cuốn, rèm văn phòng giá rẻ tại Hà Nội